Ammoniak (NH3) in je vijver, gevaar, bron, oplossing

Gepubliceerd door Vijvercentrum. VijverCheck redactie · Eerste publicatie: 2026-04-17

Ammoniak (NH₃) is de nummer 1 oorzaak van plotse vissterfte in tuinvijvers. Het komt uit vispoep en uit rottend plantmateriaal. Belangrijk: hoe hoger de pH en de temperatuur, hoe giftiger het wordt. Dezelfde totale hoeveelheid ammoniak is ongevaarlijk bij pH 6,5. Maar bij pH 9,0 is die zelfde hoeveelheid levensgevaarlijk. Dat kan tot 10 keer schelen.

Wil je weten wat er precies speelt in jouw vijver?

De gratis VijverCheck combineert jouw postcode, watertest en vissoort met actuele weergegevens en 120+ wetenschappelijk onderbouwde regels.

Start gratis diagnose →

Symptomen die je ziet

Vissen gaspen aan oppervlak, ook overdag
Rode/opgezwollen kieuwen
Bleke lichaamskleur, vinnen dichtgeklapt
Tests tonen NH3/NH4 >0.5 mg/L totaal
Oppervlakte-schuim (organisch eiwit)
Vissen schuren tegen bodem/wanden (kieuwirritatie)

Mogelijke oorzaken

Nieuw opgestart biofilter. De goede bacteriën bouwen zich pas in 4 tot 6 weken op. Tot die tijd stapelt ammoniak zich op.
Te veel voer. Voer dat niet gegeten wordt en vispoep: dat is de bron van ammoniak.
Te veel vissen. Meer dan 1 kg vis per 1000 liter water? Dan kan het filter het niet meer aan.
pH boven 8,5. Dan is er meer dan 10 keer zoveel giftig NH₃ in het water, in verhouding tot de onschadelijke vorm NH₄.
Temperatuur boven 25 °C. Per 5 °C stijging verdubbelt het aandeel giftig NH₃ in het water.
Filter schoongemaakt met leidingwater. Heb je het filter met chloorhoudend leidingwater gespoeld? Dan zijn alle goede bacteriën dood.

Alarmwaarden, wanneer actie ondernemen?

Referentiewaarden voor koi en goudvis in NL/BE-tuinvijvers. Oranje = check; rood = direct actie.

Meting	OK	Alert	Urgent, direct actie
NH₄ (totaal, bij pH < 8) (mg/L)	< 0,5	0,5 - 1,0	> 1,0
NH₄ (totaal, bij pH > 8) (mg/L)	< 0,25	0,25 - 0,5	> 0,5
pH (pH)	6,8 - 8,5	8,5 - 9,0	> 9,0
Temperatuur (°C)	< 20	20 - 25	> 25

NH₄ (totaal, bij pH > 8): Bij hoge pH is een groter deel van het totaal-ammoniak in de giftige NH₃-vorm aanwezig.
Temperatuur: Hogere temperatuur verhoogt NH₃-fractie. Bij 30 °C + pH 9 is ~45% giftig NH₃.

Wat kun je NU doen?

Meet ammoniak, pH én temperatuur samen. Alleen de ammoniak-waarde zegt niets. Pas samen met pH en temperatuur weet je hoeveel giftig NH₃ in het water zit.
Bij vrij NH₃ boven 0,05 mg/L: ververs 30 tot 50% water. Gebruik ontchloord water. Dit verdunt de gifstoffen direct.
Stop met voeren, 48 tot 72 uur. Minder voer = minder ammoniak. Geef het filter de tijd om bij te komen.
Gebruik een bacteriestarter. Zo groeien de goede bacteriën terug aan. Dosering volgens de verpakking. 2 keer per week, 4 weken lang.
Bij pH boven 8,5: verlaag pH heel langzaam. Met CO₂ of turfextract. Nooit meer dan 0,2 pH-punten per dag. Sneller geeft een schok en doodt vissen.
Check of je filter groot genoeg is. Vuistregel: het filter moet per uur minstens één keer het hele vijvervolume rondpompen. Meer vissen? Dan groter filter.

Wetenschappelijke achtergrond

Emerson et al. (1975, Journal of the Fisheries Research Board of Canada 32:2379-2383) publiceerden de standaardtabellen voor NH3-fractie als functie van pH en temperatuur. Een pH-stijging van 7.5 → 8.5 verhoogt de NH3/NH4-ratio van 1.2% naar 11.2%, bij gelijke TAN is het gevaarlijke NH3-aandeel dus 10× hoger. Randall & Tsui (2002, Marine Pollution Bulletin 45:17-23) documenteerden acute kieuwschade bij 0.02-0.05 mg/L NH3 in salmoniden en cyprinids.

Precieze diagnose voor jouw vijver?

Gratis, op basis van jouw postcode, vissoort en watertest.

Start de gratis VijverCheck →

Veelgestelde vragen

Waarom is pH zo belangrijk?

Omdat ammoniak bestaat als NH3 (zeer toxisch) en NH4+ (weinig toxisch). De verhouding hangt af van pH: bij pH <7 is vrijwel alles NH4, bij pH >9 is >30% vrij NH3.

Moet ik pH verlagen als noodmaatregel?

Alleen geleidelijk (0.2/dag). Een plotselinge pH-val van 8.5 naar 7.5 veroorzaakt pH-schok, dodelijker dan het NH3-probleem.

Hoe weet ik of mijn filter rijp is?

Na 4-6 weken bij stabiele temperatuur + voeding zie je NH4 <0.2 en NO2 <0.2. Tot dan: geduld, geen vissen toevoegen, minimaal voeren.

Gerelateerde vijverproblemen

Begrippenlijst, veelgebruikte termen uitgelegd

Nitrificatie.: Tweestaps bacterieel proces waarin ammoniak (NH₃) eerst wordt omgezet in nitriet (NO₂⁻) door Nitrosomonas en daarna in nitraat (NO₃⁻) door Nitrobacter / Nitrospira. Kern van elk biologisch vijverfilter.
Nitrosomonas.: Geslacht van aerobe bacteriën die ammoniak oxideren tot nitriet. Actief vanaf ~6 °C, optimum rond 25 °C.
Nitrobacter / Nitrospira.: Bacteriën die nitriet omzetten in het veel minder giftige nitraat. Komen in de tweede helft van de filtercyclus op gang.
Fytoplankton / Chlorella.: Eencellige groene algen die in suspensie zweven en water groen kleuren. Chlorella is het meest voorkomende geslacht in Nederlandse vijvers.
Methemoglobine (bruin-bloed).: Vorm van hemoglobine die geen zuurstof kan binden. Ontstaat bij nitrietvergiftiging, kieuwen en bloed krijgen een chocolade-bruine kleur.
Secchi-diepte.: Eenvoudige maat voor water-helderheid: de diepte waarop een zwart-witte schijf net zichtbaar blijft. <30 cm = sterk troebel.
KH (carbonaatharder).: Buffercapaciteit van het water tegen pH-schommelingen. Uitgedrukt in °dKH, streefwaarde 5-8 voor koi en goudvis.
Dechlorinator.: Middel dat chloor en chlooramines in leidingwater neutraliseert (meestal natriumthiosulfaat-basis). Onmisbaar bij elke waterwissel.
Torpor (winterrust).: Sterk verlaagde-metabolisme-toestand waarin karperachtigen bij <8 °C maanden nagenoeg onbeweeglijk op de bodem doorbrengen.
GH (totale hardheid).: De hoeveelheid opgeloste calcium + magnesium in het water. Bepaalt 'zachtheid'. Uitgedrukt in °dGH. Streefwaarde 8-14 voor koi en goudvis; <5 = te zacht (spierkramp-risico), >20 = te hard.
NH₃ vs NH₄⁺ (ammoniak-speciatie).: Ammoniak komt in twee vormen voor. Bij pH <7 is bijna alles onschadelijk NH₄⁺. Bij pH 8,5 + 25 °C is ~15% het giftige NH₃ (<0,02 mg/L is veilig). Pas daarom altijd op combinatie hoge pH + hoog totaal-ammoniak.
Cyanobacteriën (blauwalg).: Geen echte alg, maar bacterie. Vormt blauwgroene drijvende laag, vaak met muffe geur. Anders aanpakken dan groen water: UV-C werkt beperkt; toxine-risico voor mens en hond. Verwijder fysiek + fosfaatbinder.
Q10-regel.: Bij elke 10 °C temperatuur-stijging verdubbelt bacteriële (en visfysiologische) activiteit. Verklaart waarom ammoniak-pieken in de zomer sneller optreden én waarom nitrificatie in het voorjaar langzaam op gang komt.
Diel O₂-schommeling.: Natuurlijke zuurstof-cyclus over 24 uur: piek rond 16:00 (fotosynthese), minimum rond 04:00-05:00 (respiratie zonder zonlicht). In vijvers met veel algen kan de nachtelijke dip tot <3 mg/L zakken, dodelijk voor koi.
Flashing.: Gedrag waarbij vissen zich snel op hun zij draaien en tegen bodem of objecten schuren. Vrijwel altijd teken van externe parasieten (costia, trichodina, sleeps), huidirritatie of kieuw-pijn. Onderzoek kieuw- en slijmafstrijk bij dierenarts.
TDS (total dissolved solids).: Totaal opgeloste stoffen in mg/L, zouten, mineralen, organische resten. Meetbaar met conductiviteits-meter (µS/cm × 0,65). Koi-vijver normaal 200-600 µS/cm; sterke stijging = regen-/leidingwater-tekort of accumulatie.
PAR (photosynthetically active radiation).: Het deel van zonlicht (400-700 nm) dat algen en waterplanten gebruiken voor fotosynthese. Bepaalt algen-groeisnelheid. Direct zonlicht op vijver >4 uur/dag = hoge algen-druk; gedeeltelijke schaduw beperkt groei.